Felietony
Henryk Szapiel

     Rokowali wielkie nadzieje, zdobywali tytuły i medale, cieszyli się sympatią osób najbliższych, kolegów klubowych i kibiców. Przewrotny los nie pozwolił im ukazać swego talentu w pełni.


     Urodzony 2 grudnia 1921 roku Henryk Szapiel przed wybuchem wojny należał podobno do czołówki szachowej Wilna. Niestety żadne jego partie z tego okresu nie zachowały się, a jednym materialnym dowodem jego szachowych zainteresowań był udział w konkursie rozwiązaniowym miesięcznika "Szachista" wydawanego we Lwowie. Również nic zgoła nie wiadomo o jego młodości, korzeniach rodzinnych i przeżyciach wojennych.
     Młody repatriant w 1947 roku miał "mocne wejście" na arenę szachową, wygrywając pierwszy półfinał w Lądku Zdroju,...

Półfinał Mistrzostw Polski Lądek Zdrój 1947

... a następnie dzieląc miejsca III - V w mistrzostwach Polski w Krakowie (1948). W tym samym roku we wrześniu gra na 2. szachownicy w reprezentacji Polski w tzw. Olimpiadzie Robotniczej w Spindlerovym Mlynie (Czechosłowacja) i uzyskuje dobry wynik 2,5 p. z 4 partii (remisy z Barczą, Pucem i Richterem, wygrana z Bhendem).
     "Nasz zespół grał dzielnie" - relacjonował występ kierownik ekipy, a zarazem krótkotrwały prezes Polskiego Związku Szachowego Czesław Krulisch - "Najlepszym był H. Szapiel: jego precyzja i ostrożność w grze zwróciła uwagę wszystkich obecnych na turnieju szachistów".
     Kolejne dwa starty w finałach mistrzostw Polski nie przynoszą mu cenniejszych laurów (dwukrotnie 10 lokata).
     W 1950 r. Szapiel bierze udział w turnieju pamięci Przepiórki i choć nie notuje dobrego wyniku, to jego zwycięstwo nad radzieckim mistrzem Simaginem zostaje zauważone.
Henryk Szapiel
Władimir Simagin [E69]
Szczawno Zdrój 1950
1.d4 Sf6 2.c4 d6 3.Sc3 e5 4.Sf3 Sbd7 5.g3 g6 6.Gg2 Gg7 7.0-0 0-0 8.e4 c6 9.We1 We8 10.h3 exd4 11.Sxd4 Sc5 12.b3 a5 13.Gb2 a4 14.Wb1 axb3 15.axb3 h5 Należało grać 15...Hb6, co prowadzi do pozycji b. podobnej do tej, która zdarzyła się w partii Pachman - Bronsztejn, Praga 1946 i która jest wygodna dla czarnych. 16.b4 Scd7 17.b5 c5 Nie 17...Hc7 18.bxc6 bxc6 19.Sxc6 Hxc6? 20.e5 z przewagą białych. Należało raczej spróbować 17...Se5. 18.Sc2 Sb6 19.Se3 h4 20.g4 Sh7 Próba opanowania czarnych pol. 21.Scd5 Sxd5 22.Sxd5 Ge6 23.Gxg7 Kxg7 24.Se3 I tak białe zachowały silnego skoczka na e3, który kontroluje ważne pole d5. Grozi f2-f4 z następnym f4-f5. Dlatego czarne decydują się na ofiarę piona d6. 24...Hf6 25.Hxd6 Wed8 26.Hxc5 Wd2 27.Wf1 Waa2 28.Wbd1

Szapiel-Simagin

28...Wxf2 Przeoczenie, jednak groziła wymiana pary wież względnie hetmanów. 29.Sf5+! Wygrywa dalszy materiał. 29...gxf5 30.Wxf2 Wa4 31.gxf5 Wxc4 32.Hd6 Gc8 33.Hxf6+ Szybciej wygrywało 33.e5, jednak białe w dużym niedoczasie wolały uprościć pozycję. 33...Kxf6 34.Wd6+ Kg5 35.e5 Gxf5 36.Gxb7 Wb4 37.b6 Sf8 38.Gd5 Ge6 39.Gxe6 Sxe6 40.Wxf7 Sf4 41.e6 Sxh3+ 42.Kh2 Sf4 43.Wxf4 Kxf4 44.e7 Wb2+ 45.Kg1 1-0
(skrócone uwagi H. Szapiela, "Szachy" nr 11/1950, str. 199-200).
     Zakończenie jednej z partii Szapiela znalazło się w wielu podręcznikach.
H. Szapiel - P. Keres
Szczawno Zdrój 1950
1.d4 Sf6 2.c4 e6 3.Sf3 Sc6 4.Sc3 Gb4 5.Hc2 d5 6.e3 0-0 7.a3 Ge7 8.b4 b6 9.Ge2 Gb7 10.0-0 a5 11.b5 Sb8 12.Gb2 Sbd7 13.Sd2 c5 14.bxc6 Gxc6 15.e4 dxe4 16.Scxe4 Wc8 17.Wac1 Hc7 18.Hd3 Wfd8 19.He3 Hb7 20.Gf3 b5 21.cxb5 Hxb5 22.Sxf6+ Sxf6 23.Gxc6 Wxc6 24.Wxc6 Hxc6 25.Wc1 Hb5 26.Wc2 h6 27.h3 Wb8 28.Hc3 Hf5 29.Sf3 Sd5 30.Hc4 Gd6 31.Se5 He4 32.He2 Hf5 33.Hd2 a4 34.Hd3 Hxd3 35.Sxd3 Gxa3 36.Gxa3 Wb3 37.Wc8+ Kh7 38.Se5 Wxa3 39.Sxf7 Wa1+ 40.Kh2 a3

Szapiel-Keres

     Odłożona pozycja. W trakcie wielogodzinnej analizy, opisanej następnie w artykule wydrukowanym w miesięczniku "Szachmaty w SSSR" nr 7/1958, Paul Keres przebadał dziesiątki wariantów, aż w końcu znalazł piękną drogę do wygranej.
41.Wh8+ Kg6 42.Se5+ Kf5 43.f3 Kf4 44.Wa8 Ke3!! Tego polski zawodnik nie przewidział. Czarne dobrowolnie oddają piona a2 i przechodzą do końcówki skoczkowej z pionem mniej, w której jednak decyduje aktywność ich figur. 45.Wxa3+ Wxa3 46.Sc4+ Kf2 47.Sxa3 Se3 Tu Szapiel wpadł w długi namysł, ale ratunku już nie było. 48.f4 Sxg2 49.f5 exf5 50.d5 Sf4 51.d6 g5 52.Sc2 g4 53.hxg4 fxg4 54.Se1 g3+ 0-1.

     W 1951 r. wygrywa półfinał w Rzeszowie (zremisował tam z Romanem Dworzyńskim, a czym czytaliśmy w jednym z poprzednich numerów "Mata"), a następnie w finale w Łodzi dzieli miejsca II - III z Arłamowskim (za Bogdanem Śliwą) i zdobywa tytuł wicemistrza Polski. Autor sprawozdania w "Szachach" Władysław Litmanowicz komplementował Arłamowskiego i Szapiela, podkreślając ich poprawną pod względem strategicznym grę oraz talent kombinacyjny.

Szapiel-Henryk

Henryk Szapiel
Bogdan Śliwa [E28]
MP Łódź 1951
1.c4 Sf6 2.d4 e6 3.Sc3 Gb4 4.a3 Gxc3+ 5.bxc3 0-0 6.e3 Sc6 7.Gd3 e5 8.Se2 We8 9.0-0 b6 10.Sg3 Ga6 11.Ha4 Sa5 12.e4 d6 13.f4 Sd7 Komentujący partię w "Szachach" mm Kazimierz Makarczyk słusznie zauważył, że po 13...Hd7 białe traciły piona bez wyraźnej rekompensaty. 14.Ge3 f6 15.Wad1 Sf8 16.dxe5 dxe5 17.fxe5 Wxe5 18.Gd4 We6 Lepsze 18...We8. 19.e5 fxe5

Szapiel-Śliwa

20.Gc5 Hh4 21.Sf5 Hh5 22.Gxf8 Bardzo dobre było też 22.Sxg7. 22...Wxf8 23.Hd7 Hf7 24.Sh6+ Wxh6 25.Wxf7 Wxf7 26.Hd8+ Wf8 27.Hxc7 Gb7 28.Hxe5 Sb3 29.Wf1 Możliwe 29.c5 i jeśli 29...Sxc5, to 30.Gc4+ Kh8 31.He7. 29...Sc5 30.Wxf8+ Kxf8 31.Hb8+ Ke7 32.Hxa7 Wd6 33.Ge4?? W niedoczasie białe popełniają wielki błąd i szanse na wygraną znikają. Dobrych możliwości było wiele: 33.Ge2, 33.Gxh7, a nawet 33.h4, gdyż po 33...Wxd3 następuje 34.Hxb6 i jedna z czarnych figur ginie. 33...Wd1+ 34.Kf2 Sxe4+ 35.Ke2 Trochę lepsze 35.Ke3 Sd6 36.c5. 35...Sxc3+ 36.Ke3 Wd7 37.Hxb6 Se4 38.a4 Sd6 39.Hb4 Ke6 40.c5 Sf5+ 41.Kf2 Sd4 42.a5 Wf7+ i przy nadzwyczaj nietypowym układzie sił strony bez dogrywki zgodziły się na remis (1/2).

Szapiel Henryk

     Podczas pierwszego występu zagranicznego (Bukareszt 1952) Szapiel boleśnie odczuwa skutki dręczącej go gruźlicy płuc, co oczywiście ma wpływ na słaby wynik (5 p z 14). Zły stan zdrowia powoduje, że w tym samym roku zmuszony jest wycofać się z turnieju międzynarodowego w Międzyzdrojach po 8 rundzie. Kilkutygodniowy pobyt w szpitalu przeciwgruźliczym, załatwiony przez mistrzynię Różę Hermanową, stawia szachistę na nogi. W 1952 r. zajmuje III - IV miejsce w mistrzostwach Polski w Katowicach, a rok później w Krakowie zdobywa srebrny medal. Jeszcze w styczniu 1954 r. uczestniczy w trójmeczu Węgry - Czechosłowacja - Polska, ale jest już tylko cieniem silnego zawodnika. Zapomnienia szuka w alkoholu. Umiera w Pile 1 maja 1954 roku. W tekście pośmiertnym napisano o nim:
     Szachy kochał ponad wszystko na świecie, im to poświęcił się bez reszty niemal. Bardzo chętnie dzielący się swym doświadczeniem i wiadomościami teoretycznymi Szapiel był wzorem sportowego traktowania ukochanej dyscypliny - szachów.
     Kilka dekad temu w Pile, która "w epoce Gierka" stała się siedzibą władz wojewódzkich, rozgrywano coroczny turniej szachowy poświęcony pamięci Henryka Szapiela. Później przyszły zmiany polityczne, zmieniły się granice województw, odeszli starzy działacze i ...tradycja upadła.
© Tomasz Lissowski

P.S. Artykuł ukazał się w piśmie "Mat" nr 6/2010.
W kilka tygodni po publikacji odnalazłem najstarszy ślad twórczości szachowej Henryka Szapiela.
H. Szapiel
Zadaniowiec 1943

Henryk Szapiel samomat 1943

Samomat w 4 posunięciach

1.Hd4 g5 2.Hf6 gxh4 3.0-0! h3 4.Gh1 h2 mat (0-1).
"Zadaniowiec" był pismem wydawanym konspiracyjnie we Lwowie podczas okupacji przez S. Limbacha i A. Rohozińskiego.


http://szachowavistula.pl/vistula/

e-mail

Valid XHTML 1.0 Transitional