Felietony

Groźna broń (Atak Barry'ego 1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4)

John Nunn jest dzisiaj starszym panem, w 2015 roku został wicemistrzem świata seniorów, ale w czasach, gdy grana była ta partia należał do ścisłej światowej czołówki. Przez wiele lat był notowany w pierwszej dziesiątce rankingowej, wygrywał wielkie turnieje, skutecznie walczył z najlepszymi arcymistrzami na świecie. Napisał też sporo naprawdę dobrych książek o szachach. Te książki, nawet te najstarsze, są zawsze godne poczytania, choćby ze względu na piękny, bardzo przystępny język i wyjątkowo przejrzysty wykład. W Anglii do dzisiaj jest ogromnym auturytetem, większość brytyjskich autorów uważa, że jeżeli „prof. Nunn” albo „dr Nunn” coś poleca, to na pewno jest to dobre. Wszyscy mają do niego pełne zaufanie. Dr matematyki Nunn w bardzo młodym wieku porzucił pracę na Uniwersytecie Oksfordzkim, aby zostać zawodowym szachistą.
Już w latach 90. mówiono o dewaluacji rankingu, ale później ten proces przyspieszał. Ranking 2620 dzisiaj nie imponuje, a w 1998 roku tylko kilku szachistów na świecie miało większy. Ranking Hebdena w tamtych czasach też był bardzo wysoki. Dzisiejszy odpowiednik to nie będzie 2675, raczej ponad 2710.
Hebden już wtedy uważany był za najlepszego specjalistę na świecie od debiutu rozegranego w tej partii. Gra go konsekwentnie do dzisiaj, jego wyniki są zadziwiająco dobre, a co jakiś czas ujawnia swoje analizy. Nawet gracze wielkiej klasy nie zawsze potrafili sobie z nim poradzić w tym dziwnym debiucie.

Hebden,M (2575) - Nunn,J (2620) [D00]
Premier Hastings (9), 1998
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 Ciekawą grę daje 5. Hd2 (atak Tarzana ). Poruszyliśmy ten temat w „Szachowej Vistuli” w innym artykule.
5... 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 W ostatnich latach następuje powrót do 7. dxc5, ale wyniki ogólnie nie są zachęcające. Poniższe partie pokazują, że można tak grać, zwłaszcza przy dużej różnicy klasy. Rzecz ciekawa, gdy zawodnik o znacznie niższym rankingu gra z teoretycznie lepszym białymi też najczęściej przegrywa.
Blatny,P (2414) - Schmid,T (2193) [A48]
TCh-AUT 2nd Ost 2014-15 Austria AUT (4.2), 16.11.2014
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.dxc5 Ha5 8.Sd2 Hxc5 9.Sb3 Hb6 10.Gf3 Wd8 11.a4 a5 12.Ge5 e6 13.Gd4 Hc7 14.Sb5 Hc6 15.c4 Hxc4 16.Sd2 Hc6 17.Wc1 Hd7 18.Sc7 Wa6 19.Sxa6 Sxa6 20.Gb6 1-0

Pribyl,J (2344) - Huettig,M (2163) [D00]
22nd Open Staufer GER (9), 05.01.2010
1.Sf3 Sf6 2.d4 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.dxc5 Ha5 8.Sd2 Hxc5 9.Sb3 Hb6 10.Ge5 Ge6 11.Sb5 Sa6 12.Gd4 Hd8 13.Sxa7 Gf5 14.g4 Ge4 15.f3 e5 16.Gxe5 Sxg4 17.Gxg7 Sxe3 18.Gd4 Sxd1 19.Kxd1 Gf5 20.c3 Sc7 21.Sb5 Sxb5 22.Gxb5 Hh4 23.Sd2 Wfe8 24.a4 We6 25.a5 Wae8 26.Gxe8 Wxe8 27.a6 bxa6 28.Wxa6 Gd3 29.Wa5 He7 30.b4 He2+ 31.Kc1 Gf5 32.Wd1 Hxh2 33.Wxd5 Wa8 34.c4 Ge6 35.We5 Hf4 36.We4 Hc7 37.c5 Ha7 38.Gb2 Ha4 39.Wd4 f5 40.f4 Wb8 41.Sf3 Wxb4 42.Wxb4 Hxb4 43.Wd8+ 1-0

Chuprov,D (2511) - Zolotukhin,V (2300) [D00]
Polyarniy Krug Salekhard RUS (7), 05.12.2006
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.dxc5 Ha5 8.Sd2 Hxc5 9.Sb3 Hb6 10.Sb5 Sa6 11.Ge5 Hd8 12.0-0 Se8 13.Gxg7 Sxg7 14.Sc3 Sc7 15.Gf3 e6 16.e4 dxe4 17.Sxe4 Sf5 18.Hxd8 Wxd8 19.Wfd1 Wf8 20.Sd6 Sxd6 21.Wxd6 e5 22.We1 f6 23.c3 Wb8 24.Sc5 b6 25.Sd7 Gxd7 26.Wxd7 Wf7 27.Wed1 Wbf8 28.Ge2 b5 29.c4 Wxd7 30.Wxd7 Wf7 31.Wd6 b4 32.c5 Kg7 33.c6 f5 34.Gc4 We7 35.f3 Se8 36.Wd7 Kf8 37.Kf2 Sc7 38.Wd8+ Se8 39.Ge6 1-0

7...cxd4 Oczywiście czarne mają w tym debiucie również inne plany, niż ten wynaleziony przez Nunna. Najczęściej grane jest 7...Sc6.
Hebden,M - Britton,R [D00]
2004
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 Sc6 8.0-0 cxd4 9.exd4 Sd7 10.Sxd5 Sdxe5 11.dxe5 Sxe5 12.Gg5 Sc6 13.Gb5 f6 14.Ge3 Ge6 15.c4 Gf7 16.Gc5 We8 17.Ha4 e6 18.Sb4 a6 19.Gxc6 bxc6 20.Wfd1 Hc8 21.Sxc6 Hb7 22.b4 e5 23.Wac1 f5 24.Sa5 He4 25.Hc6 Hh4 26.Sb7 Wac8 27.Hf3 Gh6 28.Wc3 e4 29.Hh3 Hxh3 30.Wxh3 Gg7 31.Sd6 Wed8 32.Wc1 Wc6 33.Sxf7 Kxf7 34.Wxh7 g5 35.Wh3 a5 36.a3 Gb2 37.Wb1 g4 38.We3 Ge5 39.h3 Gf4 40.hxg4 Gxe3 41.Gxe3 Wxc4 42.gxf5 a4 43.b5 Wc3 44.Wb4 Wxa3 45.b6 Kf6 46.g4 Wxe3 47.fxe3 a3 48.Wa4 Wb8 49.Wxa3 Wxb6 50.Wa4 Ke5 51.Kf2 Wb3 52.Wa6 Wb2+ 53.Kg3 We2 54.Wa5+ 1-0

Stefanova,A (2531) - Ozveren,A (2000) [A48]
Grand Europe Open Albena Albena BUL (6.33), 06.06.2013
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Se5 c5 7.Ge2 Sc6 8.0-0 cxd4 9.exd4 Gf5 10.Sxc6 bxc6 11.Ge5 Sd7 12.Gxg7 Kxg7 13.g4 Ge6 14.f4 Sf6 15.f5 gxf5 16.gxf5 Gd7 17.Hd2 Kh8 18.Kh1 Wg8 19.Wad1 Hc7 20.He3 Hd6 21.Wf4 Wg5 22.Wdf1 Wag8 23.W4f2 W8g7 24.a3 Wg8 25.b4 a5 26.bxa5 Hxa3 27.Sxd5 Hxa5 28.Sxe7 Sd5 29.He5+ f6 30.Hd6 Sxe7 31.Hxd7 Hd5+ 32.Hxd5 Sxd5 33.Gc4 Wd8 34.Gxd5 Wxd5 35.Wf4 c5 36.dxc5 Wxc5 37.c4 Wg8 38.Wg1 Wgc8 39.Wgg4 Wa8 40.Kg2 1-0

Zakończmy to pojedynkiem wielkich znawców tego debiutu.
Hebden,M (2560) - Palliser,R (2445) [A48]
British Rapidplay Halifax ENG (11), 21.11.2010
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 Sc6 8.0-0 cxd4 9.Sxc6 bxc6 10.exd4 Sd7 11.Sa4 e5 12.Ge3 We8 13.We1 exd4 14.Gxd4 Gxd4 15.Hxd4 We4 16.Hc3 Wxa4 17.Hxc6 Sb6 18.b3 We4 19.Gd3 We6 20.Hc5 Wxe1+ 21.Wxe1 Ge6 22.a4 Wc8 23.Hd4 a5 24.h4 Sd7 25.h5 Hf6 26.Ha7 Se5 27.hxg6 hxg6 28.Hxa5 Sxd3 29.cxd3 Hc3 30.Hxc3 Wxc3 31.Wb1 Gf5 32.b4 Gxd3 33.Wb2 Wc2 34.Wb1 Wa2 35.Wd1 Gc4 36.a5 Wb2 37.a6 Gxa6 38.Wxd5 Wxb4 39.f3 Kg7 40.Wd6 Wb1+ 41.Kh2 Gf1 42.Wd2 g5 43.Kg3 Kg6 44.f4 Wb3+ 45.Kf2 Gb5 46.fxg5 Kxg5 47.Wc2 Gd3 48.Wd2 Ge4 49.Kg1 Wc3 50.Wd4 f5 51.Wd8 Kf4 52.Wg8 Wg3 0-1

8.exd4 Sfd7 Panowie grali już ten debiut na poprzednim turnieju noworocznym w Hastings. Nunn nie był zadowolony z jej przebiegu i postanowił znaleźć lepsze rozwiązanie. Tym niemniej tak grają do dzisiaj, chociaż pozycja niezbyt do tego zachęca, chociaż białe muszą dobrze wiedzieć co należy robić.

Hebden,M (2530) - Nunn,J (2605) [D00]
Hastings9697 Hastings (8), 1996
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 Sc6 8.0-0 cxd4 9.exd4 Hb6 10.Sxc6 bxc6 11.Sa4 Ha5 12.c3 Sd7 13.b4 Hd8 14.Hd2 e5 15.Gh6 Gxh6 16.Hxh6 We8 17.Wfe1 Wb8 18.dxe5 Wxe5 19.Hd2 a5 20.Gf1 axb4 21.cxb4 Hf6 22.Wxe5 Sxe5 23.We1 Kg7 24.Sc5 Gf5 25.a3 d4 26.f4 Sd7 27.Sxd7 Gxd7 28.We5 c5 29.Wxc5 Gf5 30.Wd5 d3 31.Gxd3 Ha1+ 32.Gf1 Hxa3 33.Hd4+ f6 34.Wd6 Hxb4 35.Hxf6+ Kh6 36.h3 Hxf4 37.Wd4 He3+ 38.Kh2 1-0

Hebden,M - Schabanel,S [D00]
1997
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 Sc6 8.0-0 cxd4 9.exd4 Hb6 10.Sxc6 bxc6 11.Sa4 Ha5 12.c3 Sd7 13.b4 Hd8 14.Hd2 a5 15.a3 Ga6 16.Gxa6 Wxa6 17.Sc5 Wa7 18.Sb3 a4 19.Sa5 Hb6 20.Wac1 Hb5 21.c4 dxc4 22.Sxc4 Wd8 23.Wfe1 Sb8 24.Ge5 Wad7 25.Hf4 f5 26.Gxg7 Kxg7 27.Hg5 Kf8 28.h4 1-0

Hebden,M - Alfred,N [D00]
1999
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 Sc6 8.0-0 cxd4 9.exd4 Hb6 10.Sxc6 bxc6 11.Sa4 Hd8 12.Ge5 Sd7 13.Gxg7 Kxg7 14.c3 Wb8 15.b4 Hc7 16.We1 f6 17.Gg4 e5 18.Gxd7 Gxd7 19.Sc5 Wbe8 20.f3 Gf5 21.Hd2 Hf7 22.We3 e4 23.Wae1 exf3 24.gxf3 Wxe3 25.Hxe3 Hc7 26.a4 Wf7 27.a5 g5 28.Sb3 Gd7 29.Sd2 h5 30.Sf1 h4 31.Sd2 Hd6 32.Sb3 Kf8 33.Sc5 We7 34.Hd2 Wxe1+ 35.Hxe1 Gf5 36.He3 He7 37.Kf2 Hd6 38.Kg2 He7 39.Hxe7+ Kxe7 40.Sb3 Ke6 41.Sd2 Gd3 42.Kf2 Kf5 43.Ke3 Ga6 0,5-0,5

Abergel,T (2457) - Lanzani,M (2347) [D00]
2nd Open San Marino SMR (8), 10.06.2006
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 Sc6 8.0-0 cxd4 9.exd4 Hb6 10.Sxc6 bxc6 11.Sa4 Ha5 12.c3 Ga6 13.Sc5 Gxe2 14.Hxe2 Sh5 15.Ge5 f6 16.b4 Hb5 17.Hxb5 cxb5 18.Gc7 Wac8 19.Se6 Kf7 20.Wfe1 Gh6 21.Sxf8 Kxf8 22.Gg3 Sxg3 23.hxg3 Gd2 24.We6 Gxc3 25.Wc1 Wc4 26.Wa6 Gxd4 27.Wxc4 dxc4 28.Kf1 Gb6 29.a4 Kf7 30.Wxb6 1-0

Wielu zawodników gra 10...Hxc6. Ten plan jest prawdopodobnie lepszy, chociaż przez wiele lat był całkowicie ignorowany.

Prie,E (2516) - Torrecillas Martinez,A (2407) [A45]
TCh-CAT Div Hon 2013 Catalonia ESP (11.2), 13.04.2013
1.d4 Sf6 2.Sc3 d5 3.Gf4 g6 4.e3 Gg7 5.Ge2 0-0 6.Sf3 c5 7.0-0 cxd4 8.exd4 Sc6 9.Se5 Hb6 10.Sxc6 Hxc6 11.Gb5 Hb6 12.a4 Ha5 13.Hd2 a6 14.Ge2 Ge6 15.Se4 Hxd2 16.Sxd2 Wfc8 17.c3 b6 18.h3 Gd7 19.g4 Gc6 20.Wfe1 Sd7 21.Gd3 e6 22.Gg3 b5 23.a5 b4 24.Gd6 bxc3 25.bxc3 Gb5 26.Gxb5 axb5 27.Wa3 Wc6 28.Gb4 e5 29.Sf3 exd4 30.Sxd4 Gxd4 31.cxd4 Wc4 32.Wb3 Wxd4 33.We7 Sf6 34.Wb7 h5 35.Wxb5 hxg4 36.Gc3 Wd1+ 37.Kh2 g3+ 38.fxg3 d4 39.Wb8+ Wxb8 40.Wxb8+ Kh7 41.Wd8 Se4 42.Wxd4 Wxd4 43.Gxd4 Sd6 44.a6 Sb5 45.Gb6 1-0

Hebden,M (2550) - Ruck,R (2562) [D00]
36th Olympiad Calvia ESP (8), 23.10.2004
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 Sc6 8.0-0 cxd4 9.exd4 Hb6 10.Sxc6 Hxc6 11.We1 a6 12.a4 Gf5 13.a5 Wad8 14.Gf1 Wfe8 15.h3 Se4 16.Sxe4 dxe4 17.c3 e5 18.Ge3 exd4 19.cxd4 Hd5 20.Ha4 Gd7 21.Hb4 Wc8 22.Wec1 Gc6 23.Wc3 Gf8 24.Hb6 Hd7 25.Wac1 Gd5 26.Gf4 Hf5 27.Ge5 Wxc3 28.Wxc3 Ge7 29.g4 Hd7 30.Gc4 Gxc4 31.Wxc4 e3 32.fxe3 Hd5 33.Hc7 Gg5 34.Wc3 Hf3 35.Gf4 Hxh3 36.Gxg5 Hxg4+ 37.Kf2 Hxg5 38.Hxb7 Hxa5 39.Hd7 We6 40.d5 Wf6+ 41.Ke2 Hb4 42.Wc2 Kg7 43.Hc7 Hg4+ 44.Kd3 Hd1+ 45.Ke4 h5 46.Hc3 Hf3+ 47.Kd4 h4 48.e4 Hf4 49.He3 Hg4 50.Wf2 Wxf2 51.Hxf2 h3 52.Hh2 Hg2 53.He5+ Kh7 54.Hf6 0-1

Hebden,M (2523) - Gladyszev,O (2430) [D00]
Open Marseille FRA (6), 04.07.2006
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 Sc6 8.0-0 cxd4 9.exd4 Hb6 10.Sxc6 Hxc6 11.Gb5 Hb6 12.a4 Sh5 13.Gg5 Hd6 14.We1 Ge6 15.a5 h6 16.Ge3 Sf6 17.Hd2 g5 18.f3 a6 19.Gd3 Gd7 20.Se2 Gb5 21.Gxb5 axb5 22.Sc1 Sd7 23.Sd3 Wfc8 24.Gf2 e6 25.c3 Hc7 26.f4 Sf6 27.fxg5 Se4 28.Wxe4 dxe4 29.gxh6 exd3 30.hxg7 f6 31.Hxd3 Wxa5 32.Wf1 Hxg7 33.Gh4 Wf8 34.He4 Wa6 35.h3 f5 36.Hf4 Kh7 37.Wf3 Wg8 38.Wg3 Hf7 39.Gg5 Hh5 40.Gf6 Wa1+ 41.Kh2 Wxg3 42.Hc7+ Kh6 43.Hxg3 Hg6 44.Hh4+ Hh5 45.Gg7+ Kg6 46.Hf6+ Kh7 47.He7 Hg6 48.Ge5+ Kg8 49.Hd8+ Kf7 50.Hc7+ Kf8 51.Hb8+ Kf7 52.Hxb7+ Kg8 53.Hb8+ Kf7 54.Hxb5 Hg5 55.Hd7+ He7 56.Hc8 Wb1 57.b4 Wb2 58.d5 Wd2 59.c4 exd5 60.Hxf5+ Ke8 61.c5 d4 62.c6 Wc2 63.Hg6+ 1-0

9.Sf3 Po latach ideę Nunna 8...Sfd7 podchwycił Rowson. Prawdopodobnie to jest najlepsza reakcja na grę białych. Białe powinny cofnąć teraz skoczka, co pokazuje poniższa partia.

Hebden,M (2560) - Rowson,J (2541) [D00]
Premier Hastings ENG (7), 03.01.2004
1.d4 Sf6 2.Sf3 g6 3.Sc3 d5 4.Gf4 Gg7 5.e3 0-0 6.Ge2 c5 7.Se5 cxd4 8.exd4 Sfd7 9.Hd2 Sxe5! 10.dxe5 d4! 11.Sb5 Sc6 12.0-0-0 Hd5 13.c4 Hxg2 14.h4 Gf5 15.Sxd4 He4 16.Sxf5 Hxf5 17.Gd3 He6 18.Whe1 Wfd8 19.Hc3 Wd4 20.Ge3 Wxh4 21.f4 Gh6 22.Hd2 Wd8 23.Hf2 Hh3 24.Kb1 Gxf4 25.e6 f6 26.Gxf4 Wxd3 27.Wxd3 Hxd3+ 28.Ka1 Sd4 29.Wc1 Wh5 30.b3 Wf5 31.Hd2 Hxd2 32.Gxd2 Sxe6 33.Ge3 b6 34.b4 We5 35.Gg1 Kf7 36.Kb2 Sf4 37.Wd1 Ke8 38.c5 bxc5 39.Gxc5 a6 40.Kb3 Wd5 41.Wc1 Sd3 42.Wc2 Sxc5+ 43.bxc5 Kd7 44.Kb4 Kc6 45.a4 h5 0-1

9...Sf6 10.Se5 Sfd7 11.Sf3 Sf6 12.Hd2 Gg4 13.Se5 Gxe2 14.Hxe2 Sh5 15.Ge3 Sc6 16.0-0-0 Wc8 17.f4 Sf6 18.g4 Ha5 19.a3 Sxe5? Czarne podczas liczenia dłuższego wariantu nie wzięły pod uwagę wszystkich możliwości białych.
20.fxe5

20...Wxc3 21.exf6 Wfc8 Nunn był wybitnym znawcą obrony sycylijskiej. Grał ją oboma kolorami z wielkim powodzeniem. Ofiara jakości na c3 jest często spotykana nie tylko w wariancie drakona. Licząc z daleka warianty Nunn był przekonany, że dalszy ciąg partii będzie taki: 22. bxc3 Hxa3 z co najmniej remisem. Hebden widział jeszcze jedną możliwość.
22.Kb1!

22...Wxc2 23.Wd2! 1-0

Paweł Kruza i Adam Umiastowski

Vistula Chess Monthly

Logo Vistula