Atak ponad wszystko

Lata 50. 20 wieku były okresem rosnącej potęgi szachistów z ZSSR. Mistrz świata Michaił Botwinnik, były mistrz świata Wasili Smysłow, Dawid Bronstein, Paul Keres, Tigran Petrosjan i wielu innych znacznie podnieśli poziom pojedynków szachowych. W tym okresie system walki o tytuł mistra świata ulegał zmianom. Ważnym ogniwem systemu były turnieje międzystrefowe, pozwalające na bezpośrednią rywalizację wybitnych sportówców z różnych kontynentów.
W roku 1958 mistrzem świata był Michaił Botwinnik. Turniej Międzystrefowy rozgrywany w lipcu - wrześniu w Portoroż w Jugosławii miał wyłonić ośmiu kandydatów do walki o prawo rozegrania meczu z mistrzem świata. Turniej wygrał Michaił Tal 13,5 pkt. przed Svetozarem Gligoricem 13 pkt., Tigranem Petrosjanem 12,5 pkt., Paulem Benko 12,5 pkt., Fridrikiem Olaffsonem 12 pkt. Robertem Jamesem Fischerem 12 pkt. Do tej szóstki zawodników dołączono w kolejnym turnieju kandydatów Wasyla Smysłowa i Paula Keresa (awans z poprzedniego cyklu kandydatów). Ale to już inna historia.
W turnieju w Portoroż rozegrano bardzo wiele ciekawych partii, dziś pragniemy przybliżyć czytelnikom pojedynek dwóch niezwykle ciekawych zawodników: Ludka Pachmana z Czech i Benta Larsena z Danii. W bezpośrednim pojedynku obaj arcymistrzowie zaprezentowali kunszt ataku i obrony.

Debiut Birda

Larsen, Bent -- Pachman, Ludek
Interzonal Tournament (r. 20) Portoroż 1958.09.07 0-1 A03
1.f4 d5 2.Sf3 Sf6 3.e3 Debiut Birda Wariant Laskera.
3...Gg4 4.h3 4.b3.
4...Gxf3 5.Hxf3 Sbd7 6.Sc3 c6 7.d4 e6 8.a3 Ge7 Schenk, Andreas -- Kuijf, Marinus 0-1 (47 pos.) NED-chT 9495, 1994} 8...Gd6 9.Gd3 c5 10.O-O a6 11.Kh1 He7 12.f5 O-O-O 13.Gd2 Gc7 14.g4 Hd6 15.Wf2 g5 16.fxg6 fxg6 17.Hg2 g5 18.dxc5 Hxc5 19. Waf1 Ge5 20.Sa4 Hc6.
9.Gd3 O-O Ruf, Matthias -- Hoffmann, Hans 1/2-1/2 (40 pos.) Bad Urach op, 1986 9...a6 10.Se2 b5 11.c3 Sb6 12.g4 g6 13.Sg3 Hc7 14. Ke2 O-O-O 15.Gd2 Sfd7.
10.Se2 Braghini, Erlon Cezar -- Coelho, Luis Henrique 0-1 (39 pos.) Sao Paulo CXSP op, 2004} 10.g4 Se8 11.h4 Sd6 12.Gd2 f5 13.O-O-O Sf6 14.gxf5 exf5 15.Se2 a5.
10...Se8 11.c4 dxc4 12.Gxc4 c5 13.O-O Wc8 14.Ga2 cxd4 15.Sxd4 Hb6 16.Wd1 Sef6

17.f5 Białe przystępują do ryzykownej operacji, pragnąc wywołać komplikacje mające utrudnić przeciwnikowi obronę. Jak zwykle w takich sytuacjach ryzyko ponoszą obie strony. Równe szanse dawało 17.b4 Wfd8 18.Gd2 e5 19.Sf5 Gf8 20.Kh1.
17...e5 18.Se6 Białe nie mają już odwrotu, wycofanie skoczka 18.Sb3 e4 19.Hf4 Sc5 20.Sxc5 Wxc5 21.b4 Wc2 prowadziło do wyraźnie gorszej pozycji.
18...e4 Druga możliwość 18...fxe6 19.Gxe6+ Kh8 20.Gxd7 e4 21.He2 Sxd7 22.Wxd7 Gd6 także wygląda dobrze.
19.He2 Wfe8 Czarne nie zdecydowały się na 19...fxe6 20.Gxe6+ Kh8 21.Gxd7 Sxd7 22. Wxd7 Gd6 23.Gd2 Hxb2 24.Wd1 Wcd8 25.Wxd8 Wxd8, po czym pozycja czarnych jest nawet nieco wygodniejsza.
20.Sg5 Se5 21.b4 h6 Bardziej korzystne było 21...Wc3 22.Wd4 Hc6 23.Gd2 (albo 23.Gb2 Wc2 24.Wd2 Wxb2 25.Wxb2 h6) 23...Wxa3 24.Wc1 (wtrącenie 24.Gxf7+ Sxf7 25.Wxa3 Sxg5 kosztowało czarne figurę) 24...Hb6 25.Wc2 Wd3 26.Gc3 Wc8 z lepszymi perspektywami dla czarnych.
22.Gb2 hxg5 23.Gxe5 a5 24.Gd4 Hc7 25.Hb2 axb4

26.Wac1?! Zamiast tego posunięcia białe powinny wybrać 26.axb4 g4 27.Gb3 gxh3 28.gxh3 z równymi szansami.
26...bxa3? Wymiana piona jest nie na miejscu, znacząco pogarsza pozycję czarnych. Wybranie 26...Hg3 27.axb4 Gd6 28.Hf2 Hh2+ 29.Kf1 Ge5 30.Hg1 Hxg1+ 31.Kxg1 Gxd4 32.exd4 Kf8 33.d5 Wxc1 34.Wxc1 e3 35.d6 Wd8 dawało lepsze szanse czarnym.
27.Gxf7+ Kf8?! Przyjęcie ofiarowanego gońca prowadziło do straty hetmana 27...Kxf7 28.Hb3+ Kf8 29.Wxc7 Wxc7. Wprawdzie rekompensata za hetmana w postaci wieży, gońca i piona wydaje się wystarczająca dla uniknięcia porażki, jednak niewielu graczy decyduje się na takie rozwiązania.
28.Hb1 Hg3

29.Hb3? Białe tracą całą przewagę. Należało bić wieżę 29.Gxe8 Wxe8 oraz piona 30.Hxb7, gdyż po 30...g4 31.Hc7 Gd6 32.Hxd6+!! Hxd6 33.Gc5! Hxc5 34.Wxc5 przewaga jakości dawała szanse na zwycięstwo.
29...Gd6 30.Gxf6 Wxc1 31.Wxc1 Hh2+ 32.Kf1 Hh1+ 33.Kf2 Hxc1 34.Gxe8 Hd2+ 35.Kf1 Hd3+ 36.Hxd3 exd3

37.Ga1? W remisowej pozycji białe uległy niedoczasowej gorączce i popełniły nienaprawialny błąd, po 37.Gc3 Kxe8 38.Ke1 b5 39.Kd2 Gf8 40.e4 Kd7 41.Kxd3 b4 42.Ge5 b3 43.Kc3 b2 44.Kc2 Kc6 45.f6 g6 46.Gc3 Kc5 47.Ge5 szanse były wyrównane.
37...Kxe8 38.Gxg7?? W ten sposób białe pomagają przeciwnikowi, ostatnią szansę na stawianie oporu dawało 38.Ke1 Ge7 39.e4 Gb4+ 40.Kd1 Kf7 41.Gd4 i czarne musiały jeszcze wymyśleć sposób realizacji przewagi piona.
38...Kf7 39.Gd4 a2 40.e4 b5 41.e5 Gc5 42.e6+ Ke8 43.Ge5 b4 44.f6 b3 45.Gb2 Kd8 46.Ke1 Ga3 47.f7 Gb4+ 48.Kf2 Ke7 49.Ke3 d2 50.Ke2 Kxe6 51.f8=H Gxf8 52.Kxd2 Ga3 53.Kc3 Gxb2+ 54.Kxb2 Kd5 55.g3 Ke4 56.h4 gxh4 57.gxh4 Kd3 Białe poddały partię, po 57...Kd3 58.h5 a1=H+ 59.Kxa1 Kc2 60.h6 b2+ 61.Ka2 b1=H+ 62.Ka3 następowało 62...Hb3 mat.
0-1

Wojciech Kulik Adam Umiastowski

Tabela: Portoroż 1958

Partie: (games)

Vistula Chess Monthly

Logo Vistula